1922

«1922»: Η ταινία που η Ελλάδα δεν άντεχε να δει

Υπάρχουν ταινίες που τις βλέπεις. Και υπάρχουν ταινίες που τις αντέχεις. Το «1922» του Νίκου Κούνδουρου ανήκει στη δεύτερη κατηγορία.Και η πρωτη που βλεπω , κυριολεκτικα .  

Βασισμένη στο «Νούμερο 31328» του Ηλία Βενέζη, η ταινία αφηγείται τη Μικρασιατική Καταστροφή όχι μέσα από μάχες και ηρωισμούς, αλλά μέσα από την καθημερινή φρίκη της επιβίωσης. Τρεις άνθρωποι — μια δασκάλα, μια πλούσια γυναίκα, ένα αγόρι — χάνονται στην Ανατολία μετά την κατάρρευση του μετώπου. Πείνα, δίψα, βία. Λίγοι διάλογοι. Μια κάμερα που δεν λυπάται κανέναν.

Το θέμα είναι συγκλονιστικό. Η ιστορία του Βενέζη, η προσωπική του εμπειρία από τα τάγματα εργασίας, η φρίκη που έζησε στα 17 του χρόνια — όλα αυτά δίνουν στην ταινία ένα βάρος που ελάχιστες ελληνικές παραγωγές αγγίζουν. Ο Κούνδουρος δεν ωραιοποιεί τίποτα. Δείχνει τον άνθρωπο γυμνό απέναντι στην ιστορία.

Ωστόσο, η οπτική παρουσίαση υστερεί. Η ταινία είναι σκοτεινή, θολή, με εικόνες που συχνά χάνονται στο ημίφως. Η κάμερα είναι ωμή, αλλά όχι πάντα λειτουργική. Η αφήγηση βασίζεται σχεδόν αποκλειστικά στην εικόνα, αλλά αυτή η εικόνα δεν έχει πάντα τη δύναμη να κουβαλήσει το βάρος της ιστορίας. Το αποτέλεσμα είναι μια ταινία που σέβεσαι, αλλά δεν απολαμβάνεις.

Κι όμως, το πιο συγκλονιστικό δεν είναι αυτό που δείχνει. Είναι αυτό που της συνέβη. Παρόλο που κέρδισε 9 βραβεία στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, απαγορεύτηκε από το 1978 έως το 1982. Επίσημα, για «διπλωματικούς λόγους». Στην πραγματικότητα, επειδή η τουρκική πρεσβεία πίεσε, και επειδή η ελληνική πολιτεία δεν ήθελε να θυμίζει την εγκατάλειψη του άμαχου πληθυσμού.

Η ταινία προβλήθηκε τελικά το 1982 — με περικοπές. Και όχι στη Θράκη.

Σήμερα, το «1922» δεν είναι απλά μια ταινία. Είναι ένα ντοκουμέντο. Ένα κομμάτι της ιστορίας μας που κάποιοι προσπάθησαν να θάψουν. Και που, τελικά, δεν κατάφεραν.

Γιατί η μνήμη δεν απαγορεύεται. Μόνο αναβάλλεται.Και  ο Ροχας οπψως και ολοι οι αλλοι  πολυ συγκλονηστικοι, 

Θέμα: 8,5/10
Οπτική παρουσίαση: 3,5/10