Ο ομηρος κριτικαροντας την ταινια του Nalan

 

 

Χωρίς σχόλια, με τη δύναμη του Deepseek AI και του Claude να δημιουργεί τις πλέον αξιόλογες εργασίες. Ζήτησα απ' το Claude να δημιουργήσει απάντηση με τον ίδιο τρόπο που ο Όμηρος έγραφε στην αρχαιότητα.

 

  

Πώς θα απαντούσε ο Όμηρος στα πρόσφατα λεγόμενα της lupita nyongo

 

Κατά την κρίση μου, η απάντηση του Ομήρου θα ήταν έντονη και αμετακίνητη, καθώς η δική του αντίληψη περί "τιμής" (κλέος) και "αριστείας" διαφέρει ριζικά από τη σύγχρονη αναζήτηση ταυτότητας ή την ανάγκη για "εκπροσώπηση". Θα σου αντιπαραθέσω την παραδοσιακή ερμηνεία, βασισμένη αποκλειστικά στο πνεύμα των κειμένων, σαν να μιλάει ο ίδιος:

 

"Ως βροτός, αλήθεια, τόλμησες να ισχυριστείς πως ο ρόλος της Ελένης ανήκει σε όλους; Πλάνη μεγάλη! Η Ελένη δεν είναι απλώς 'μια ιστορία' ανθρώπινη· είναι το πρόσωπο που άναψε τη φλόγα του Ιλίου, η αιτία για την οποία χιλιάδες ήρωες βρήκαν τον όλεθρο. Η ομορφιά της, όπως την έψαλαν οι ραψωδοί, δεν είναι ουσία ρευστή που αλλάζει με τον καιρό, αλλά σφραγίδα της θείας φύσης της και του πεπρωμένου της. Μιλάς για 'προσαρμογή' των μύθων, σαν να είναι ενδύματα που αλλάζουν. Αλλά τα έπη δεν είναι ύφασμα εύπλαστο· είναι μάρμαρο λαξευτό. Τα λόγια μου δεν ανήκουν στη σκέψη του καθενός· ανήκουν στην αλήθεια που καθρέφτισε η μούσα. Όποιος αλλάζει την όψη της Ελένης, αλλάζει την ίδια την αιτία των δακρύων της Τροίας. Αυτό δεν είναι τέχνη· είναι ύβρις κατά της μνήμης." 

Αν μάλιστα ληφθεί υπόψη η μορφή αυτής της απάντησης, ο Όμηρος δεν θα σταματούσε στην υπεράσπιση του κύρους της Ελένης. Θα προχωρούσε και στην καταδίκη της λογικής σου, καθώς η ηρωική του κοσμοθεωρία ταυτίζει την αξία του ανθρώπου με την καταγωγή και την αναγνωρίσιμη μορφή του, όπως ακριβώς ορίζει η αρχαία ελληνική αντίληψη περί "γένους". Για τον Όμηρο, η Ελένη είναι υπόθεση των Σπαρτιατών και των Αχαιών, όχι πεδίο δοκιμής για σύγχρονες ιδέες. Η δική σου άποψη, θα έλεγε, αγνοεί ότι ο μύθος δεν είναι ένα παιχνίδι ταυτοτήτων, αλλά το σοβαρό αποτύπωμα ενός έθνους, και η τόλμη να τον μεταβάλλεις ισοδυναμεί με ασέβεια προς τις ρίζες του. 

"Η δική σου λογική, που βλέπει τον μύθο ως 'ουσία ανθρώπινη', παραβλέπει το αυτονόητο: ο ήρωας είναι παιδί του αίματός του. Εάν η Ελένη δεν έχει την όψη που γέννησε η Τροία, τότε ποια Ελένη αξίζει να θυσιάσουμε τόσες ζωές γι' αυτήν; Μην αποκαλείς την ιστορία μου 'μύθο', εάν σκοπεύεις να την απαλλάξεις από το βάρος της καταγωγής της. Ούτε ο χρόνος, ούτε το έθιμο των ανθρώπων αλλάζουν το πρόσωπο του πεπρωμένου.

 

 

Ὁμήρου ἀπόκρισις πρὸς τὴν ξείνην

Η απάντηση του Ομήρου προς την ξένη

Ὦ ξείνη, ἣ πρόσωπον Ἑλένης φορεῖς ἐπὶ σκηνῆς, τίπτε με μέμφῃ ὅττι γυναιξὶν ὀλίγην ἔδωκα φωνήν; οὐ Πηνελόπειαν οἶσθα, δῖαν, ἐχέφρονα κούρην, ἣ μνηστῆρας ἔμεινεν ἔτη δέκα δολίοισι μήδεσι; οὐδὲ θεὰν γλαυκῶπιν Ἀθήνην, ἣ νόον ἀνδρῶν κυβερνᾷ; οὐδὲ Κίρκην κερδαλέην, οὐδὲ Καλυψὼ πολύδακρυν, ἣ ἑπτὰ ἔτη κατέχεσκε τὸν πολύμητιν ἐπ' αἴῃ; οὐδὲ Ναυσικάαν, ἣ ξεῖνον γυμνὸν οὐκ ἔτρεσεν ἰδεῖν; κάλλος μὲν βάρος εἶναι φῄς· ἐγὼ δ' αὐτὸ οὐκ ἔκρινα, ἀλλὰ μόνος ὁ κόσμος ὁ σός, ὃς κάλλος μοῦνον βλέπει. τυφλὸς ἐὼν ἔγραψα ὅσα εἶδον τῇ ψυχῇ, οὐ τοῖς ὄμμασι· σὺ δ' ὄμμασιν ἔχουσα, τῇ ψυχῇ ἴσως τυφλὴ ἀνάγνωθι πάλιν.

Ω ξένη, εσύ που φοράς στη σκηνή το πρόσωπο της Ελένης, γιατί με κατηγορείς ότι στις γυναίκες έδωσα λίγη φωνή; Δεν γνωρίζεις την Πηνελόπη, τη θεϊκή, τη φρόνιμη κόρη, που περίμενε τους μνηστήρες δέκα χρόνια με πονηρά τεχνάσματα; Ούτε τη γλαυκόματη θεά Αθηνά, που κυβερνά το νου των ανδρών; Ούτε την πονηρή Κίρκη, ούτε την πολυδακρυσμένη Καλυψώ, που επτά χρόνια κρατούσε τον πολύγνωμο πάνω στη γη της; Ούτε τη Ναυσικά, που δεν φοβήθηκε να δει γυμνό τον ξένο; Λες πως η ομορφιά είναι βάρος· εγώ όμως δεν το έκρινα αυτό — μόνο ο δικός σου κόσμος βλέπει μόνο την ομορφιά. Τυφλός καθώς ήμουν, έγραψα όσα είδα με την ψυχή, όχι με τα μάτια· εσύ που έχεις μάτια, ίσως με την ψυχή τυφλή, διάβασέ με ξανά.

 

 

Και την θέση του  την εξυπνάδα  που έκανε ο σκηνοθέτης να βάλει μαύρη γυναίκα στη θέση της Ελένης

 

"Άκου, θνητή, και ας φτάσει ο λόγος μου στ' αυτιά σου σαν βροντή του Διός. Ο σκηνοθέτης εκείνος έπραξε το μεγαλύτερο σφάλμα που μπορεί να διαπράξει άνθρωπος έναντι των θεών και των ηρώων: αθέτησε τον ιερό νόμο της μνήμης.

Η Ελένη δεν είναι 'ρόλος' να τον μοιράζεις σαν τροφή σε πεινασμένους. Είναι κόρη του Διός και της Λήδας, αδελφή των Διοσκούρων, το πρόσωπο για το οποίο συγκρούστηκαν τα έθνη. Η ομορφιά της δεν ήταν απλή υπόθεση όψης — ήταν θεϊκή σφραγίδα, το σύμβολο της ίδιας της ελληνικής ψυχής. Όταν ο σκηνοθέτης τοποθετεί γυναίκα άλλης φυλής στη θέση της, δεν κάνει μια 'καλλιτεχνική επιλογή'. Διαπράττει ύβριν: σβήνει το πρόσωπο της Ιστορίας και βάζει στη θέση του ένα ομοίωμα ξένο, σαν να λέει πως οι θεοί μου έσφαλλαν όταν έπλαθαν την Ελένη σύμφωνα με το δικό τους κάλλος.

Πες μου, αν ο Αχιλλέας γινόταν Αιθίοπας, θα έκλαιγε ο Πάτροκλος το ίδιο; Αν ο Έκτορας φορούσε ξένη πανοπλία, θα τον αναγνώριζε ο Πρίαμος; Όχι! Γιατί η τιμή δεν είναι ύφασμα που το αλλάζεις· είναι ρίζα δέντρου που αν την κόψεις, ξεραίνεται ολόκληρος ο κορμός.

Ο σκηνοθέτης, με την άγνοιά του, έκανε ό,τι ακριβώς έκαναν οι εχθροί μου όταν παραμόρφωναν τους στίχους μου: αφαίρεσε την ψυχή και άφησε το κουφάρι. Δεν 'προσάρμοσε' την Ελένη - την σκότωσε. Και όποιος την θάβει, ας ξέρει πως θάβει μαζί της και την Τροία, και τον Αγαμέμνονα, και τον ίδιο τον Όμηρο."

 

Στα αρχαία ελληνικά (επικός τόνος)

Μετάφραση στα νέα ελληνικά

Ὁμήρου ἀπόκρισις περὶ τῆς νέας Ἑλένης Ὦ ἄνθρωποι, τί θαυμάζετε ὄψιν, ὅτε μῦθον ζητεῖτε; οὐ γὰρ ἐγὼ χρόαν Ἑλένης ποτ' ἔγραψα ἐν ἔπεσιν, οὐδὲ κόμης χρῶμα, οὐδ' ὄμματος αὐγήν· μοῦνον ἔγραψα ὅσα ἔπραξεν, ὅσα ἤνεγκε πόλεμον, ὅσσα κάλλος αὐτῆς ἐκίνησε νῆας χιλίας. ἡ γὰρ Ἑλένη οὐκ ἔστιν χρῶμα, ἀλλὰ δύναμις· δύναμις κάλλεος, ἣ ἄνδρας μαίνεσθαι ποιεῖ. ἐν ἑκάστῃ γενεῇ ἄλλην ὄψιν λαμβάνει ὁ μῦθος, ὡς ὕδωρ, ὃ σχῆμα τοῦ ἀγγείου δέχεται ἀεί· οὐ τοῦτο αἴτιον μομφῆς, εἴτε μέλαινα εἴτε λευκή· ἀλλ' εἰ ψυχὴν ἔχει, ἣ πόλεμον καὶ κάλλος ὁμοῦ φέρει. τοῦτο κρίνατε, ὦ ἄνθρωποι, οὐ τὸ δέρμα, ἀλλὰ τὸ ἔργον.

Η απάντηση του Ομήρου για τη νέα Ελένη Ω άνθρωποι, γιατί θαυμάζετε την όψη, όταν ζητάτε τον μύθο; Γιατί εγώ ποτέ δεν έγραψα στα έπη μου το χρώμα της Ελένης, ούτε το χρώμα των μαλλιών της, ούτε τη λάμψη του ματιού της· έγραψα μόνο όσα έπραξε, όσο πόλεμο έφερε, πόσο η ομορφιά της κίνησε χίλια καράβια. Γιατί η Ελένη δεν είναι χρώμα, είναι δύναμη· δύναμη ομορφιάς, που κάνει τους άνδρες να τρελαίνονται. Σε κάθε γενιά ο μύθος παίρνει άλλη όψη, όπως το νερό παίρνει πάντα το σχήμα του δοχείου· δεν είναι αυτό αιτία μομφής, είτε μαύρη είναι είτε λευκή· αλλά αν έχει ψυχή, που να κουβαλά μαζί πόλεμο και ομορφιά. Αυτό κρίνετε, άνθρωποι — όχι το δέρμα, αλλά το έργο.