1922 (Κουνδουρος) Κριτικη τανιας

 

 

«1922»: Η ταινία που η Ελλάδα δεν άντεχε να δει

Υπάρχουν ταινίες που τις βλέπεις. Και υπάρχουν ταινίες που απλώς προσπαθείς να τις αντέξεις. Το «1922» του Νίκου Κούνδουρου —μία από τις πιο εμβληματικές, αλλά και η πρώτη που παρακολουθώ ο ίδιος— ανήκει ξεκάθαρα στη δεύτερη κατηγορία. Με διάρκεια που αγγίζει τα 130 λεπτά κατ  τον πρωτοτυπο τροπο παρουσιασης , πρόκειται για ένα έργο που δεν σε αφήνει ανεπηρεαστο.

Βασισμένη στο «Νούμερο 31328» του Ηλία Βενέζη, η ταινία μεταφέρει τη Μικρασιατική Καταστροφή στην οθόνη όχι μέσα από μάχες και ηρωισμούς, αλλά μέσα από την καθημερινή φρίκη της επιβίωσης. Τρεις άνθρωποι —μια δασκάλα, μια πλούσια γυναίκα κι ένα αγόρι— χάνονται στην Ανατολία μετά την κατάρρευση του μετώπου. Η ιστορία του Βενέζη και η προσωπική του εμπειρία από τα τάγματα εργασίας στα 17 του χρόνια δίνουν στην ταινία ένα βάρος που ελάχιστες ελληνικές παραγωγές αγγίζουν. Ο Κούνδουρος δεν ωραιοποιεί τίποτα: δείχνει τον άνθρωπο απόλυτα γυμνό απέναντι στην Ιστορία, με μια αμείλικτη ωμότητα που ξεπερνά ακόμα και την ίδια την πραγματικότητα.

Ωστόσο, ως κινηματογραφική κατασκευή, το φιλμ παρουσιάζει σοβαρές αδυναμίες. Η σκηνοθεσία εμφανίζεται υπερβολικά σύνθετη, με δικια της φιλοσοφια . Η αφήγηση βασίζεται σχεδόν αποκλειστικά στην εικόνα, με ελάχιστους διαλόγους, αλλά η οπτική παρουσίαση συχνά υστερεί: 

Παρακολουθούμε πλήθη ή μεμονωμένα άτομα να κινούνται βουβά, να καταφεύγουν σε υστερικές χειρονομίες ή άηχες κραυγές. Βλέπουμε ανθρώπους να παλεύουν για λίγο νερό κι έναν μεθυσμένο παραδίπλα να πυροβολεί στην τύχη, ή μορφές κυριολεκτικά παγωμένες στον χρόνο, χωρίς την απαραίτητη εξηγητική αλληλουχία. Κι όμως, μέσα σε αυτό το χάος, οι λιγοστες ερμηνείες —με τον Ηλια (Ζ. Ρόχα) την Λουκια (Αμανιτου) και το υπόλοιπο καστ— παραμένουν βαθιά συγκλονιστικές.

Το αποτέλεσμα είναι μια ταινία που δύσκολα «χωνεύεται» οπτικα και που τη σέβεσαι περισσότερο απ' όσο την απολαμβάνεις.

Ίσως όμως το πιο αποκαλυπτικό κομμάτι να μην είναι μόνο αυτό που δείχνει η οθόνη, αλλά η ίδια η μοίρα της ταινίας. Παρότι σάρωσε με 9 βραβεία στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, η προβολή της απαγορεύτηκε από το 1978 έως το 1982. Επίσημα για «διπλωματικούς λόγους» κατόπιν πιέσεων της τουρκικής πρεσβείας, στην πραγματικότητα όμως επειδή η ελληνική πολιτεία δεν ήθελε να θυμίζει την εγκατάλειψη του άμαχου πληθυσμού. Όταν τελικά προβλήθηκε το 1982, βγήκε στις αίθουσες λογοκριμένη με περικοπές — και με ρητή απαγόρευση προβολής στη Θράκη. να σημειωθει οται παρολο που ο κουνδουρος ηταν αριτερος  , κατηγορηθηκε απο το ΚΚΕ ότι καλλιεργούσε τον εθνικισμό και τον αντιτουρκικό σοβινισμό

Σήμερα, το «1922» δεν είναι απλώς μια ταινία. Είναι ένα ιστορικό ντοκουμέντο που επιχειρήθηκε να θαφτεί, χωρίς να τα καταφέρουν. Γιατί η μνήμη δεν απαγορεύεται· μόνο αναβάλλεται.

Θέμα: 8,5/10
Οπτική παρουσίαση: 3,5/10